Wilsbekwaamheid
Wilsbekwaamheid, bewind en beschermingsmaatregelen
Wanneer een gezondheidstoestand het vermogen aantast om beslissingen te nemen of belangen te behartigen, kan een medische beoordeling nodig zijn. De vrederechter kan onderzoeken of gerechtelijke bescherming aangewezen is. Bij een verzoek tot gerechtelijke bescherming wordt in de regel een omstandige geneeskundige verklaring gevoegd, waarbij de verklaring niet ouder dan vijftien dagen mag zijn en opgesteld werd door een arts die geen familie is van de betrokkene.
Een bewind kan betrekking hebben op de persoon, de goederen of beide. De bescherming wordt afgestemd op de concrete behoeften, met behoud van zoveel mogelijk autonomie.
Dr. Leen Cardon onderzoekt op aanstelling van de vrederechter de medische aspecten van het beslissingsvermogen en de eventuele nood aan bescherming.
Wat betekent wilsbekwaamheid?
Wilsbekwaamheid is het vermogen om de relevante informatie over een concrete beslissing te begrijpen, de betekenis en gevolgen voor de eigen situatie te beoordelen, mogelijkheden af te wegen en een keuze kenbaar te maken.
De beoordeling heeft betrekking op een bepaalde beslissing of handeling en op de toestand van de persoon op dat moment. Iemand kan bepaalde beslissingen zelfstandig nemen en bij andere ondersteuning nodig hebben.
Wilsbekwaamheid en juridische handelingsbekwaamheid zijn verschillende begrippen. Een medische beoordeling geeft inzicht in het beslissingsvermogen. De vrederechter bepaalt de juridische gevolgen binnen een beschermingsprocedure.
Welke medische vragen worden onderzocht?
Afhankelijk van de rechterlijke opdracht onderzoekt dr. Cardon:
- de gezondheidstoestand en de relevante medische voorgeschiedenis;
- het begrip, geheugen, oordeelsvermogen en vermogen om keuzes te maken;
- de invloed van lichamelijke, cognitieve of psychiatrische aandoeningen en medicatie;
- welke beslissingen of handelingen de persoon zelfstandig kan overzien;
- welke ondersteuning het beslissingsvermogen kan bevorderen;
- de tijdelijke, blijvende of wisselende aard van de beperkingen;
- de medische elementen die relevant zijn voor bescherming van de persoon of de goederen.
De beoordeling richt zich zowel op de beperkingen als op de mogelijkheden die behouden zijn. Een diagnose of testscore alleen volstaat niet om alle beslissingen en handelingen te beoordelen.
Een omstandige geneeskundige verklaring laten opstellen
U kunt bij dr. Cardon terecht voor het opstellen van een omstandige geneeskundige verklaring met het oog op een verzoek tot rechterlijke bescherming. De verklaring wordt opgesteld volgens het wettelijk model. Op basis van een medisch onderzoek en de relevante dossiergegevens beschrijft zij de gezondheidstoestand, de gevolgen voor het zelfstandig behartigen van persoonlijke en vermogensrechtelijke belangen en de mogelijkheden die behouden zijn. De verklaring geeft de vrederechter een gemotiveerde medische basis om de noodzaak en de omvang van een eventuele beschermingsmaatregel te beoordelen. Let op: de verklaring mag bij de indiening van het verzoek niet ouder zijn dan vijftien dagen. Het onderzoek en de opmaak van de verklaring gebeuren daarom kort na elkaar. Dien het verzoek zo snel mogelijk na ontvangst van de verklaring in. De medische bevindingen bepalen de inhoud van de verklaring. De vrederechter neemt de beslissing over de rechterlijke bescherming.
Dr. Cardon als gerechtsdeskundige voor de vrederechter
Na aanstelling door de vrederechter voert dr. Cardon de medische beoordeling onafhankelijk en onpartijdig uit, binnen de omschreven opdracht.
Zij onderzoekt de relevante medische gegevens en spreekt met de betrokkene. Waar nodig worden aanvullende inlichtingen of gespecialiseerde onderzoeken betrokken, volgens de toepasselijke afspraken en regels.
In een gemotiveerd deskundigenverslag beschrijft zij welke beperkingen medisch worden vastgesteld, wat de persoon zelf nog kan en welke ondersteuning relevant kan zijn. Haar combinatie van klinische ervaring, medische expertise en juridische opleiding ondersteunt een zorgvuldige beantwoording van de rechterlijke vragen.
De vrederechter beslist of een beschermingsmaatregel nodig is en bepaalt de omvang ervan.
Bescherming op maat
Een bewind betekent niet dat iemand alle beslissingen uit handen geeft. De vrederechter bepaalt voor welke handelingen bescherming nodig is en of bijstand of vertegenwoordiging aangewezen is.
Bij bijstand handelt de beschermde persoon zelf, met de vereiste medewerking van de bewindvoerder. Bij vertegenwoordiging treedt de bewindvoerder voor de betrokken handelingen in diens plaats.
Een medische beoordeling helpt verduidelijken welke mogelijkheden behouden zijn en waar ondersteuning noodzakelijk is.
Wilsbekwaamheid bij een betwist testament of een betwiste schenking
Ook bij betwisting van een testament of schenking kan dr. Cardon de medische aspecten van de wilsbekwaamheid beoordelen, eventueel na het overlijden van de betrokkene. Centraal staat het beslissingsvermogen op het ogenblik waarop het testament werd opgesteld of de schenking plaatsvond: kon de persoon de aard, draagwijdte en gevolgen van de handeling begrijpen en een eigen wil vormen en uitdrukken?
Deze beoordeling steunt op de beschikbare medische gegevens, het medicatiegebruik en relevante informatie over het functioneren rond die datum. Een diagnose van dementie of een psychiatrische aandoening volstaat op zichzelf niet om wilsonbekwaamheid vast te stellen. Bij een postume beoordeling worden ook de mogelijkheden en beperkingen van het beschikbare bewijsmateriaal uitdrukkelijk besproken.
Het gemotiveerde medische advies ondersteunt de juridische beoordeling. De uiteindelijke beslissing over de geldigheid van het testament of de schenking komt toe aan de bevoegde rechter.
Uw dossier bespreken?
Vermeld bij uw eerste contact wie de beoordeling vraagt, welke beslissing, beschermingsvraag of betwiste rechtshandeling aan de orde is en wie de betrokken partijen zijn. Bij een betwist testament of een betwiste schenking vermeldt u ook de datum van de handeling en, indien van toepassing, de overlijdensdatum.
Bij een bestaande gerechtelijke opdracht vermeldt u ook het bevoegde vredegerecht, het rolnummer, de deskundigenopdracht en eventuele termijnen. Na controle op mogelijke belangenconflicten en beoordeling van de opdracht wordt afgesproken welke gegevens nodig zijn. Bezorg bij dit eerste contact nog geen medische bijlagen.
Veelgestelde vragen
Nee. De gevolgen verschillen naargelang de ernst van de aandoening en de concrete beslissing. Een persoon met dementie kan bepaalde keuzes nog begrijpen en zelfstandig maken. Daarom worden het beslissingsvermogen en de benodigde ondersteuning individueel beoordeeld.
Nee. De vrederechter bepaalt voor welke handelingen bescherming nodig is. Wat de persoon zelfstandig kan blijven doen, hangt af van de rechterlijke beslissing. Een bewind over goederen betekent niet automatisch dat iemand ook geen persoonlijke of medische beslissingen kan nemen.
Ja. Het beslissingsvermogen kan verbeteren, verslechteren of wisselen, bijvoorbeeld door een acute ziekte, verwardheid of medicatie. Daarom zijn het beoordelingsmoment en de omstandigheden belangrijk.
De vrederechter beslist of gerechtelijke bescherming nodig is, welke handelingen zij betreft en of bijstand of vertegenwoordiging aangewezen is. De medisch deskundige geeft advies over de gezondheidstoestand en het functioneren, maar neemt die juridische beslissing niet.
Dat hangt af van de opdracht. Relevante gegevens kunnen bestaan uit medische en specialistische verslagen, een actuele medicatielijst, eerdere cognitieve onderzoeken en concrete informatie over het dagelijks functioneren. Bij een gerechtelijke aanstelling is ook de rechterlijke opdracht nodig.
De namen lijken sterk op elkaar en in beide gevallen beslist de vrederechter, maar het gaat om twee verschillende procedures met een ander doel.
Omstandige geneeskundige verklaring: rechterlijke bescherming (bewindvoering)
Deze verklaring is nodig bij een verzoek om een bewindvoerder aan te stellen voor iemand die door zijn gezondheidstoestand zijn persoonlijke of financiële belangen niet meer zelfstandig kan behartigen, bijvoorbeeld bij dementie, een hersenletsel of een verstandelijke beperking. De verklaring mag bij de indiening van het verzoek niet ouder zijn dan vijftien dagen. Ze kan steunen op een recent onderzoek of op actuele gegevens uit het medisch dossier.
Omstandig geneeskundig verslag: beschermingsmaatregel bij een psychiatrische aandoening
Dit verslag is nodig bij een verzoek tot een beschermende observatiemaatregel (vroeger gedwongen opname of collocatie) of een vrijwillige behandeling onder voorwaarden. Zo’n maatregel is alleen mogelijk als iemand door een psychiatrische aandoening zijn eigen gezondheid of veiligheid ernstig in gevaar brengt, of een ernstige bedreiging vormt voor anderen, en er geen andere geschikte behandeling is. Hier moet het medisch onderzoek zelf ten hoogste vijftien dagen oud zijn.
Kunnen beide tegelijk nodig zijn?
Ja. Iemand met een psychiatrische aandoening kan zowel een beschermingsmaatregel als een bewindvoerder nodig hebben. Dan zijn er twee afzonderlijke verzoeken, elk met een eigen medisch document.